शास्त्रज्ञांनी हृदयाच्या कार्यावर लक्ष ठेवण्यासाठी छातीवर चिकटवता येणारे, अतिशय पातळ, १०० टक्के ताणता येण्याजोगे एक नवीन हृदय-संवेदी इलेक्ट्रॉनिक उपकरण (ई-टॅटू) तयार केले आहे. हे उपकरण रक्तदाबावर लक्ष ठेवण्यासाठी दीर्घ कालावधीकरिता ईसीजी (ECG), एससीजी (SCG - सिस्मोकार्डिओग्राम) आणि हृदयाच्या ठोक्यांमधील वेळेचे अंतर अचूकपणे व सातत्याने मोजू शकते.
जगभरात हृदयरोग हे मृत्यूचे प्रमुख कारण आहे. आपल्या हृदयाच्या कार्यावर लक्ष ठेवल्याने हृदयविकार टाळण्यास काही प्रमाणात मदत होऊ शकते. ईसीजी (इलेक्ट्रोकार्डिओग्राम) चाचणीमध्ये हृदयाचा ठोका आणि लय मोजून हृदयाच्या विद्युत क्रियाकलापांचे मापन केले जाते, जेणेकरून आपले हृदय सामान्यपणे कार्य करत आहे की नाही हे आपल्याला कळते. एससीजी (सिस्मोकार्डिओग्राफी) नावाची दुसरी चाचणी ही एक अॅक्सेलेरोमीटर सेन्सर-आधारित पद्धत आहे, जी हृदयाच्या ठोक्यांमुळे होणाऱ्या छातीच्या कंपनांचे मापन करून हृदयाच्या यांत्रिक कंपनांची नोंद करण्यासाठी वापरली जाते. सुधारित अचूकता आणि विश्वासार्हतेसह हृदयातील विकृतींचे निरीक्षण आणि निदान करण्यासाठी ईसीजी सोबत एक अतिरिक्त उपाय म्हणून एससीजीला वैद्यकीय क्षेत्रात महत्त्व प्राप्त होत आहे.
फिटनेस आणि हेल्थ ट्रॅकर्स सारखी परिधान करण्यायोग्य उपकरणे आता आपल्या आरोग्यावर लक्ष ठेवण्यासाठी एक आशादायक आणि लोकप्रिय पर्याय आहेत. हृदयाच्या कार्याचे निरीक्षण करण्यासाठी, ECG मोजणारी काही मऊ उपकरणे उपलब्ध आहेत. तथापि, आज उपलब्ध असलेले SCG सेन्सर कठोर प्रवेगमापक किंवा न ताणता येण्याजोग्या झिल्लीवर आधारित आहेत जे त्यांना भारी, अव्यवहार्य आणि परिधान करण्यास अस्वस्थ करतात.
'ॲडव्हान्स्ड सायन्स'मध्ये २१ मे रोजी प्रकाशित झालेल्या एका नवीन अभ्यासात , संशोधकांनी एका नवीन उपकरणाचे वर्णन केले आहे, जे छातीवर चिकटवता येते (म्हणूनच याला 'ई-टॅटू ' म्हटले जाते ) आणि ईसीजी, एससीजी व हृदयाच्या ठोक्यांमधील वेळेचे अंतर मोजून हृदयाच्या कार्यावर लक्ष ठेवते. हे अद्वितीय उपकरण अतिशय पातळ, वजनाने हलके, ताणता येण्याजोगे आहे आणि ते कोणत्याही टेपशिवाय, वेदना किंवा अस्वस्थता न होता दीर्घकाळासाठी हृदयावर ठेवता येते. हे उपकरण, पॉलिव्हिनिलिडेन फ्लोराइड नावाच्या पिझोइलेक्ट्रिक पॉलिमरच्या व्यावसायिकरित्या उपलब्ध असलेल्या पत्र्यांच्या सर्पिलाकार जाळीपासून, एका सोप्या आणि किफायतशीर उत्पादन पद्धतीचा वापर करून बनवले आहे. या पॉलिमरमध्ये यांत्रिक ताणाला प्रतिसाद म्हणून विद्युत प्रभार निर्माण करण्याचा एक अद्वितीय गुणधर्म आहे.
या उपकरणाला मार्गदर्शन करण्यासाठी, एक ३डी इमेज कोरिलेशन पद्धत श्वसन आणि हृदयाच्या हालचालींमधून मिळणाऱ्या छातीच्या हालचालींचे मॅपिंग करते. यामुळे उपकरण बसवण्यासाठी छातीच्या कंपनांकरिता सर्वोत्तम सेन्सिंग स्पॉट शोधण्यास मदत होते. सॉफ्ट एससीजी सेन्सर ताणता येण्याजोग्या सोन्याच्या इलेक्ट्रोड्ससह एकाच उपकरणात एकत्रित केला आहे, ज्यामुळे एक ड्युअल मोड उपकरण तयार होते. हे उपकरण इलेक्ट्रो- आणि अकूस्टिक कार्डिओव्हस्क्युलर सेन्सिंग (EMAC) वापरून एकाच वेळी ईसीजी आणि एससीजी मोजू शकते. हृदयावर लक्ष ठेवण्यासाठी ईसीजीचा नियमितपणे वापर केला जातो, परंतु जेव्हा ते एससीजी सिग्नल रेकॉर्डिंगसह एकत्रित केले जाते, तेव्हा त्याची अचूकता वाढते. या EMAC सेन्सरचा वापर करून आणि एकाच वेळी मोजमाप करून, सिस्टोलिक टाइम इंटरव्हलसह हृदयाचे वेगवेगळे टाइम इंटरव्हल यशस्वीरित्या काढता येतात. आणि, असे दिसून आले की सिस्टोलिक टाइम इंटरव्हलचा रक्तदाबाशी एक मजबूत नकारात्मक सहसंबंध आहे , त्यामुळे या उपकरणाचा वापर करून प्रत्येक ठोक्यागणिक रक्तदाबाचा अंदाज लावता येतो. सिस्टोलिक टाइम इंटरव्हल आणि सिस्टोलिक/डायस्टोलिक रक्तदाब यांच्यात मजबूत सहसंबंध दिसून आले. एक स्मार्टफोन दूरस्थपणे या उपकरणाला ऊर्जा देतो.
सध्याच्या अभ्यासात वर्णन केलेले नाविन्यपूर्ण चेस्ट-माउंट केलेले उपकरण रक्तदाब सतत आणि गैर-आक्रमकपणे नियंत्रित करण्यासाठी एक साधी यंत्रणा प्रदान करते. हे उपकरण एक अल्ट्राथिन, अल्ट्रालाइट, मऊ, 100 टक्के स्ट्रेचेबल मेकॅनो-अकॉस्टिक सेन्सर आहे ज्यामध्ये उच्च संवेदनशीलता आहे आणि ते सहजपणे तयार केले जाऊ शकते. डॉक्टरांकडे न जाता हृदयाच्या कार्यावर लक्ष ठेवण्यासाठी परिधान करता येण्याजोग्या अशा वेअरेबल्स हृदयविकारांना प्रतिबंध करण्यासाठी आश्वासक असू शकतात.
***
{उद्धृत स्रोतांच्या सूचीमध्ये खाली दिलेल्या DOI लिंकवर क्लिक करून तुम्ही मूळ शोधनिबंध वाचू शकता}
स्त्रोत
हा टी. आणि इतर. २०१९. इलेक्ट्रोकार्डिओग्राम, सिस्मोकार्डिओग्राम आणि कार्डियाक टाइम इंटरव्हल्सच्या मापनासाठी छातीवर लॅमिनेट केलेला एक अतिशय पातळ आणि ताणता येण्याजोगा ई-टॅटू. ॲडव्हान्स्ड सायन्स. https://doi.org/10.1002/advs.201900290
 to monitor...){kind=link}