ऑर्बिटरकडून मिळालेल्या माहितीनुसार पाण्याच्या बर्फाचे अस्तित्व सूचित झाले असले तरी, –२४०°C तापमान असलेल्या कायम अंधारमय, अतिथंड प्रदेशात लुनार रोव्हर्सना ऊर्जा पुरवण्यासाठी योग्य तंत्रज्ञानाच्या अभावामुळे चंद्राच्या ध्रुवीय प्रदेशातील विवरांचे अन्वेषण शक्य झालेले नाही. युरोपियन स्पेस एजन्सीने सुरू केलेला 'फिलिप' (PHILIP - 'Powering rovers by High Intensity Laser Induction on Planets') हा प्रकल्प, या विवरांमध्ये पाण्याच्या अस्तित्वाचा पुरावा शोधण्याच्या प्रयत्नात , या रोव्हर्सना लेझर ऊर्जा पुरवणारे प्रोटोटाइप विकसित करण्यास सज्ज आहे.
चंद्र स्वतःच्या अक्षावर फिरत नाही, तो पृथ्वीभोवती प्रदक्षिणा घालतो, त्यामुळे चंद्राची दुसरी बाजू पृथ्वीवरून कधीही दिसत नाही, परंतु दोन्ही बाजूंना दोन आठवडे सूर्यप्रकाश मिळतो आणि त्यानंतर दोन आठवडे रात्र असते.
तथापि, चंद्राच्या ध्रुवीय प्रदेशातील विवरांमध्ये असे काही खोलगट भाग आहेत, जिथे सूर्यप्रकाश कधीच पोहोचत नाही, कारण सूर्यप्रकाशाचा कोन कमी असतो, ज्यामुळे विवरांचे खोल भाग कायमचे सावलीत राहतात. ध्रुवीय विवरांमधील या कायमस्वरूपी अंधारामुळे ते –२४०°C इतक्या अतिथंड तापमानात असतात, जे अंदाजे ३० केल्विन म्हणजेच निरपेक्ष शून्यापेक्षा ३० अंश जास्त आहे. ESA, ISRO आणि NASA च्या चंद्र परिक्रमा करणाऱ्या यानांकडून मिळालेल्या माहितीनुसार , हे कायमस्वरूपी सावलीत असलेले भाग हायड्रोजनने समृद्ध आहेत, जे या विवरांमध्ये पाण्याच्या (बर्फाच्या) अस्तित्वाचे सूचक आहे. ही माहिती विज्ञानासाठी तसेच भविष्यातील चंद्रावरील मानवी वस्तीसाठी ' पाणी आणि ऑक्सिजन'चा स्थानिक स्रोत म्हणून महत्त्वाची आहे. त्यामुळे, अशा विवरांमध्ये खाली जाऊन, छिद्र पाडून आणि तेथे बर्फाचे अस्तित्व निश्चित करण्यासाठी नमुने आणून तपासणी करू शकणाऱ्या एका रोव्हरची गरज आहे. चंद्रावरील रोव्हर्स सहसा सौर ऊर्जेवर चालत असल्यामुळे, हे आतापर्यंत साध्य झालेले नाही, कारण यापैकी काही अंधाऱ्या विवरांचे अन्वेषण करत असताना रोव्हरला वीजपुरवठा सुनिश्चित करणे शक्य झालेले नाही.
एक विचार म्हणजे अणुऊर्जेवर चालणारे रोव्हर्स असावेत पण ते बर्फाच्या शोधासाठी अयोग्य असल्याचे आढळले.
ड्रोनना जास्त काळ हवेत ठेवण्यासाठी त्यांना ऊर्जा देण्यासाठी लेझरच्या वापराच्या अहवालांवरून प्रेरणा घेऊन, युरोपियन स्पेस एजन्सीने संपूर्ण लेझर-शक्तीवर चालणारी शोध मोहीम तयार करण्यासाठी फिलिप (PHILIP - 'Powering rovers by High Intensity Laser Induction on Planets ') प्रकल्पाची सुरुवात केली.
फिलिप प्रकल्प आता पूर्ण झाला आहे आणि ESA ध्रुवांजवळील अतिथंड, अंधाऱ्या चंद्र विवरांचा शोध घेण्यासाठी लेझरच्या साहाय्याने चंद्र रोव्हर्सना ऊर्जा देण्याच्या एक पाऊल जवळ आले आहे.
ईएसए आता अंधाऱ्या विवरांचे अन्वेषण करण्यासाठी नमुने विकसित करण्यास सुरुवात करेल, जे पाण्याच्या (बर्फाच्या) अस्तित्वाची पुष्टी करण्यासाठी पुरावा देतील आणि ज्यामुळे या उपग्रहावर वस्ती करण्याचे मानवी स्वप्न साकार होईल.
***
स्रोत:
युरोपियन स्पेस एजन्सी २०२०. सक्षमीकरण आणि सहाय्य / अवकाश अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान. चंद्राच्या गडद सावल्यांचा शोध घेण्यासाठी लेझर-शक्तीवर चालणारा रोव्हर. १४ मे २०२० रोजी पोस्ट केले. http://www.esa.int/Enabling_Support/Space_Engineering_Technology/Laser-powered_rover_to_explore_Moon_s_dark_shadows येथे ऑनलाइन उपलब्ध . १५ मे २०२० रोजी पाहिले.
***
