२०२६ चे एकूण सूर्यग्रहण

१२ ऑगस्ट २०२६ रोजी, उत्तर गोलार्धात ग्रीनलँड, आइसलँड, उत्तर रशिया, अटलांटिक महासागर, स्पेन आणि पोर्तुगालच्या एका लहानशा भागात खग्रास सूर्यग्रहण दिसले. या प्रदेशातील अनेक ठिकाणी खंडग्रास सूर्यग्रहण दिसले, ज्यात उत्तर अमेरिकेचा काही भाग (अलास्का ते नॉर्थ कॅरोलिना), कॅनडाचा बहुतेक भाग, युरोपचा बराचसा भाग आणि वायव्य आफ्रिका यांचा समावेश होता. ग्रहणाच्या मार्गाच्या पश्चिम भागात (युरोप आणि आफ्रिकेच्या मुख्य भूभागात) सूर्यास्ताच्या वेळी ग्रहण दिसले, जिथे सूर्य खंडग्रास असतानाच मावळला.  

शेवटचे खग्रास सूर्यग्रहण ८ एप्रिल २०२४ रोजी झाले. त्याच्या खग्रास स्थितीचा मार्ग उत्तर अमेरिकेवरून पसरला होता, ज्यामुळे त्या प्रदेशातील लाखो लोकांना सूर्याचे प्रभामंडळ पाहण्याची संधी मिळाली. ही ताजी घटना उत्तर गोलार्धातील काही भागांपुरतीच मर्यादित होती. चंद्राची सावली प्रथम उत्तर रशियामधून आर्क्टिक वर्तुळ ओलांडून गेली आणि नंतर ग्रीनलँडच्या पूर्व बाजूने पुढे सरकली. आइसलँडमध्ये, स्थानिक वेळेनुसार सायंकाळी सुमारे ५:४५ वाजता खग्रास स्थिती सुरू झाली.

जेव्हा सूर्य, चंद्र आणि पृथ्वी एका रेषेत येतात आणि चंद्र सूर्यासमोर येऊन पृथ्वीवर आपली सावली टाकतो, तेव्हा सूर्यग्रहण होते. खग्रास सूर्यग्रहण पृथ्वीवरील चंद्राच्या सावलीच्या मध्यभागी दिसते. 

कॅटलोनिया प्रदेशासाठी, १२ ऑगस्ट २०२६ रोजी झालेले संपूर्ण सूर्यग्रहण, ज्यामुळे क्षणभरासाठी दिवसाचे रात्रीत रूपांतर झाले, ही १२१ वर्षांनंतर घडणारी आयुष्यात एकदाच घडणारी घटना होती. 

खग्रास सूर्यग्रहणांमुळे सौर कोरोनाचे एकाच क्षणातील दर्शन घडते. यामुळे कोरोनाच्या संरचनांचे मूल्यांकन करण्यासाठी आणि कोरोनाच्या मॉडेल्सची चाचणी घेण्यासाठी, सूर्याच्या पृष्ठभागाजवळील निम्न कोरोनामधील वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करण्याची संधी मिळते. 

कोकोनट (COolfluid COroNal UnsTructured) हे एक आधुनिक, त्रिमितीय जागतिक मॅग्नेटोहायड्रोडायनॅमिक (MHD) कोरोना सिम्युलेशन मॉडेल आहे. ते सौर कोरोनाच्या भौतिकशास्त्राची प्रतिकृती तयार करते आणि पुढील पिढीच्या अवकाश हवामान अंदाजासाठी पाया म्हणून काम करते. एप्रिल २०२४ च्या खग्रास सूर्यग्रहणाचा तसेच १२ ऑगस्ट २०२६ रोजी होणाऱ्या सर्वात उशिराच्या खग्रास सूर्यग्रहणाचा अंदाज वर्तवण्यासाठी याचा वापर करण्यात आला. २०२६ च्या खग्रास ग्रहणात घेतलेल्या उच्च-गुणवत्तेच्या प्रतिमांचा वापर कोकोनट मॉडेलच्या अंदाजांची पडताळणी करण्यासाठी केला जाईल. 

***

संदर्भ: 

1. नासा. संपूर्ण सूर्यग्रहण. येथे उपलब्ध: https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/total-solar-eclipse-on-august-12-2026
2. नासा. पूर्ण ग्रहणाच्या मार्गावरील थांबे. १२ ऑगस्ट २०२६. येथे उपलब्ध:  https://science.nasa.gov/earth/earth-observatory/stops-along-the-path-of-totality/
3. राष्ट्रीय सौर वेधशाळा (NSO). संपूर्ण सूर्यग्रहण – १२ ऑगस्ट, २०२६. येथे उपलब्ध: https://nso.edu/for-public/eclipse-map-2026/
4. डोमेनेक रॅम्स, जी., हेरेरो, के., आणि मसाना, ई.: शतकातून एकदा: कॅटालोनियामधील २०२६ च्या संपूर्ण सूर्यग्रहणाचा वैज्ञानिक आणि सामूहिक अनुभव, युरोप्लॅनेट सायन्स काँग्रेस २०२६, द हेग, नेदरलँड्स, ७-११ सप्टेंबर २०२६, EPSC2026-1178, https://doi.org/10.5194/epsc2026-1178, 2026.
5. श्मिडर, बी., व इतर. १२ ऑगस्ट २०२६ रोजीचे खग्रास सूर्यग्रहण: स्पेनमधील निरीक्षणे आणि कोकोनट (COCONUT) द्वारे केलेले भाकीत, ईजीयू जनरल असेंब्ली २०२६, व्हिएन्ना, ऑस्ट्रिया, ३-८ मे २०२६, EGU26-1542, https://doi.org/10.5194/egusphere-egu26-1542, 2026.
6. कुझ्मा बी. इत्यादी २०२३. कोकोनट, सौर कोरोना सिम्युलेशनसाठी एक नवीन जलद-अभिसारी एमएचडी मॉडेल. III. चुंबकीय नकाशाच्या पूर्व-प्रक्रियेचा सौर चक्र क्रियाकलापांच्या मॉडेलिंगवरील परिणाम आणि निरीक्षणांशी तुलना. द ॲस्ट्रोफिजिकल जर्नल, खंड ९४२, अंक १.. DOI: https://doi.org/10.3847/1538-4357/aca483

***